Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Nedir?
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, aşırı hareketlilik, dikkatsizlik ve dürtüsellik olarak tanımlanmaktadır. Çocuğun psikolojik ve sosyal gelişimini aynı zamanda okul hayatını olumsuz etkilemektedir. Çocukluk çağının en sık görülen psikolojik bozukluklarından biridir. Tedavi edilmezse olumsuz etkileri yaşam boyu sürebilen bir bozukluktur. Erkek çocuklarda görülme sıklığı kız çocuklara oranla 2-3 daha fazladır.
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Sebepleri Nelerdir?
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun etiyolojisi tam olarak bilinmemektedir. Bu etkenlerin genetik yatkınlık, anatomik yapı, beyin hasarları, stres, çevresel bazı faktörler, fiziksel koşullar ve sosyal yaşantı tarzı olabileceği düşünülmektedir.
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?
Çocuğunuz sürekli hareket halinde sağa sola koşturuyorsa, olması gerekenden fazla konuşuyorsa, sakin bir şekilde kalamıyor sürekli el ve ayaklarını oynatıyorsa bu belirtiler DEH’e işaret edebilmektedir. Hiperaktivitesi olmayan, sessiz, utangaç, kendi halinde, yavaş ve dalgın çocuklara “Dikkat eksikliği bozukluğu” tanısı konulabilmektedir. Hiperaktivite bozukluğu genellikle bebeklik döneminde ortaya çıkmakta fakat çocuk okula başladığında belirginleşmektedir.
Genel olarak DEHB belirtileri şu şekilde sıralanabilir:
- Yaşıtlarına göre aşırı hareketli olmak,
- Odaklanamamak,
- Dikkatinin kolayca dağılması,
- Dağınık olma,
- Oyuncaklarını ve eşyalarını sık sık kaybetme,
- Görev ve sorumluluklarını unutma,
- Sırasını beklemekte zorlanma,
- İsteklerini erteleyememe,
- Başkalarının sözünü kesme,
- Daha soru bitmeden cevap verme,
- Acelecilik gibi davranışlar ve bu davranışların sonucunda çocuğun işlevselliğinin olumsuz etkilenmesi sorunları DEHB’e işaret etmektedir.
DEHB Tanısı Nasıl Koyulur?
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu klinik bir tanıdır. Tanı için tek bir test veya tanı kriteri bulunmamaktadır. Kullanılan test ve ölçekler DEHB için karakteristik olmamakla birlikte tanıda yardımcı olmaktadırlar. Tanı araçları olarak; aile ve çocukla yapılan görüşmeler, klinik gözlem, fizik ve nörolojik muayene, bilişsel testler ve davranış değerlendirme ölçekleri kullanılmaktadır. Bunlara ek olarak çocuğun öğretmenleri, okul rehberlik birimleri ve çocuğu tanıyan yakın akrabalarıyla da görüşülmektedir. Genellikle anne-baba ve öğretmenlere yönelik hazırlanmış soru formu ve ölçekler hazırlanır.
DEHB’in Ayırt Edici Özellikleri Nelerdir?
DEHB, özellikle okul öncesi dönemde aşırı hareketlilikle karıştırılabilmektedir. Bir çok ebeveyn çocuğunu aşırı hareketli ve dikkatsiz olarak tanımlamaktadır. DEHB’i olan çocuklarda bu durum sürekli olmaktadır. Her yerde ve de her zaman benzeri durumlar gözlenmektedir. Zihinsel yetersizliği olan çocuklarda DEHB sıklıkla görülmektedir. Bu sebeple dikkat eksikliği ve hiperaktiviteye benzer davranışlar gösteren zihinsel yetersizliğe sahip çocuklar sıklıkla DEHB ile karıştırılmaktadır.
Özgül öğrenme güçlüğü yaşayan çocuklarda DEHB ile karıştırılabilir. Okuma yazmada güçlük çeken çocuk dikkatsiz ve ilgisiz olur. Ancak dikkat eksikliği ve hiperaktivitesi olan çocukların öğrenmesi bu durumdan genel olarak etkilenir.
Karşıt Olma Karşı Gelme Bozuklukları ve Davranım Bozuklukları da DEHB ile çok sık birliktelik gösterir. Davranış bozukluklarına huzursuzluk ve dikkatsizlik eşlik eder. Fakat DEHB kadar ağır değildir. Uyum bozuklukları DEHB ile karıştırılan bir diğer bozukluk türüdür. DEHB’de erken dönemde görülürken uyum bozuklukları hayatın ilerleyen dönemlerinde kendini gösterir.
DEHB Çözümü
Bir çocuğun fazla hareketli olması veya düşünmeden hareket etmesi her zaman DEHB olduğu anlamına gelmez. Bazı davranışlar ve tutumlar görme bozukluğu, işitme kaybı veya özgül öğrenme güçlüğü gibi fiziksel veya zihinsel problemlerden kaynaklanıyor olabilir. Ayrıca, DEHB’i çağrıştıran birçok davranış çocuklarda yaygın olarak görülmektedir ve geçicidir. Çocuğunuza DEHB tanısı konması durumunda farklı çözüm yolları bulunmaktadır. Genellikle ilk tercih edilen yöntem ilaç değildir. Oyun terapisi ve davranış terapileri bu konuda başarılı olmaktadır. DEHB’in çözümü noktasında psikiyatri, psikolog, çocuk gelişim uzmanı ve aile ve çocuğun öğretmenlerinin eşgüdümlü çalışması önem arz etmektedir.
PSAMER Danışmanlık Merkezi’nde değerlendirme seansına katılarak çocuğunuzun durumu hakkında bilgi alabilirsiniz.