Çocuğuma Kitap Seçerken Nelere Dikkat Etmeliyim?
Çocukların gelişimsel özelliklerini bilmek kitap seçimi yaparken kolaylık sağlamaktadır. Çocuklarda bireysel farklılıklar vardır ve ilgileri de zamanla değişmektedir. Tüm bu bilgiler çocuklar için kitap seçiminde hem çocukları hem de çocuk edebiyatını tanımamızı sağlar. Gelişimsel özelliklerini bilmek çocukların belirli yaşlarda hangi tür kitaplardan hoşlandıkları konusunda bizlere ipuçları verebilir. Kitap seçiminde anne babaların unutmaması gereken bazı amaçlar vardır. Çocuk kitap okumaktan ve kitapla vakit geçirmekten keyif almalı ve kitap çocuğun boş zamanlarını dolduran etkinliklerden biri haline gelmelidir.
Çocuklar Neden Kitap Okurlar?
Çocuklar da yetişkinler gibi birçok nedenden kaynaklı olarak kitap okumaktadırlar. Bunlardan bazıları; öğrenmek, hayal kurmak, gülmek, tanımak, keşif yapmak ve tanımaktır. Çocuklar, gelişimsel dönemlerine uygun kitapları dinlemekten büyük bir zevk alır ve kitabı özümserler.
Çocuk Kitapları Neden Önemlidir?
Kitaplar, çocukların toplum içindeki rolleri ve yaşadıkları toplumla ilgili kavramların gelişmesinde ve diğer insanlar hakkındaki kavramları şekillendirmesinde yardımcı olabilmektedirler. Yetişkin kitaplarında olduğu gibi çocuk kitaplarında da hatalı, orta düzey veya iyi yazılmış nitelikli kitapların da olduğu unutulmamalıdır. Anne babalar çocuklarının gelişimlerine uygun özelliklere sahip ve çocuklarının bilgisini ve edebi deneyimlerini arttıran konular içeren kitapları çocuklarına temin etmek durumundadırlar.
Çocuk kitapları geleneksel olarak ilk zamanlarda ahlaki, dini, kültürel ve sosyal konuları öğretmek amacıyla yazılmıştır. Sonraki zamanlarda ise genel eğitim için tasarlanmışlardır. Günümüzde de çocuk kitaplarında da bu gelenek devam etmektedir. Politik ve sosyal gündem hakim olmaktadır. Çocuk kitapları aracılığıyla çocuklara özellikle yerli kültürler, çevre, çok kültürlülük, ailelerin değişen yapıları, toplumsal cinsiyet ile toplumsal cinsiyet rolleri gibi pek çok sosyal konu öğretilmek istenmektedir.
Çocuk kitapları, çocuğu olaya ortak olmaya davet etmektedir. İnsan olmanın ne demek olduğu hakkında büyüklerle yüzleşmesini sağlar. Aynı zamanda kafasını karıştırarak ve bu konuda araştırma yapmasını sağlayarak çocuğu olaya dahil eder. Bu şekilde çocuğu hayatın derinlikleri içerisine sokmak için fırsatlar sunmuş olur. Çocuk kitapları, çocuğun bakış açısıyla çocuk için yazılmıştır. Bu sebepten ötürü kolay ve basit bir şekilde mesaj göndermektedir. İçeriği çocukların hayat deneyimleri ve anlayışları ile sınırlıdır. Bir kültürün veya grubun çocukluğunu yansıtmaktadır. Aynı zamanda iyimserlik, umut ve heyecan duygusu ile çocuğun bakış açısını yansıtmaktadır. Çocuk kitapları, çocuğun ihtiyacını karşılayan onların hayal dünyasını, duygu ve düşüncelerine yönelik yazılı ve sözlü eserlerdir. Çocukların çok yönlü gelişimlerine destek vermekte ve en önemli eğitsel araçlardan birisi olmaktadır.
Çocuk Kitaplarının Çocuğa Katkısı Nedir?
Çocuklar için hazırlanmış nitelikli kitaplar pek çok gelişimsel özelliği desteklemekte ve çocuklara fırsatlar sunmaktadır. Okul öncesi dönemde çocuk kitapları ile iç içe olan çocukların bilişsel, sosyal, duygusal ve dil gelişimleri birçok açıdan desteklenmektedir. Görsel algılama becerisi gelişmekte, sosyal ve kültürel geçmişleri güçlenmektedir. Bir olay veya durumla daha önce karşılaşmış olmalarından kaynaklı düşünme becerileri gelişmektedir. Kafiyeli şiirlere veya tekerlemelere el, ayak ve vücutları ile eşlik etme aracılığıyla ritim duyguları gelişmektedir. Dokunsal kitaplardaki özel malzemelere dokunarak duygusal algılama ve hissetme desteklenmektedir. Eleştiri yeteneği kazanmaktadırlar. Kitabın içeriğine göre bilgi ve deneyimleri artmaktadır. Edinilen bilgi ve deneyimler aracılığıyla problem çözme ve mantıklı düşünme becerileri gelişmektedir.
Harf, sayı ve şekil vb. sembollerin kullanımı anlayışı gelişmektedir. Bu şekilde okuma yazma farkındalığı oluşmakta ve okumayı öğrenmenin temelleri atılmaktadır. Temel dil bilgisi yapıları edinilmekte, farklı karakterleri, ortamları ve olayları tanıyarak hayata güvenli adımlar atmaktadır. Karşılaşabileceği sorunlar karşısında sergileyebileceği tutumlar konusunda fikir alışverişinde bulunma ve bu tutumları deneme fırsatı bulur. Kitap sevgisi edinmekte ve bu şekilde estetik ve edebi değerleri gelişmektedir. Kitap kullanımı ve bakımı için temel atılır. Öğrenmeye ve yaşama karşı merak gelişmektedir. Dikkatini yoğunlaştırma ve başkalarını dinleme becerisi gelişmektedir. Etrafı hakkında keşifler güçlenmekte ve hayal gücü gelişmektedir. Şekil, uzay, zaman kavramları gibi pek çok kavram gelişmektedir. Sosyal ilişkileri anlaması kolaylaşmaktadır. Çocuğa davranışları ve duyguları hakkında düşünme ve onların anlamlandırma imkânı sağlamaktadır.
Bu kazanımların edinilebilmesi için öncelikle çocuklara gelişim özelliklerine ve yaşlarına uygun nitelikli eserlerin sunulması gerekmektedir. Bu noktada ise çocuk kitaplarında bulunması gereken özellikler önem arz etmektedir.
Çocuklara Kitap Seçerken Nelere Dikkat Edilmelidir?
0-6 yaş dönemdeki çocuklar farklı konular, temalar ve boyutlardaki kitaplarla tanıştırılmalıdırlar. 0-6 yaş çocuklarının dinlemekten hoşlandıkları kitaplar yaşlara göre değişmektedir. 3 yaşındaki çocuklar günlük deneyimlerle ilgili kitaplardan, hayvanların yaptıklarıyla ilgili öykülerden keyif almaktadırlar. 4 yaş çocukları ise içeriği daha çabuk kavrayabilecekleri, kendi çevrelerinden örnekler veren kitaplardan daha çok zevk alırlar. Önemli olan çocukların ilgi ve hazır bulunuşluk düzeylerine uygun kitabı seçebilmektir. Nitelikli kitaplar seçmek amacıyla çocukların ilgileri ile birlikte gelişim düzeyleri de göz önünde bulundurulmalıdır. 3 yaşından küçük çocuklara yazısı olmayan ya da 1-2 cümlelik yazısı olan resimli kitaplar okunmalıdır. 0-3 yaş grubu çocuklar, resimlerdeki değişiklikleri, okurken yapılan tonlamaları ve ritmik tekrarlamaları severler. Bu sebeple resimli, şiirsel ve ritmik olan kitaplar hoşlarına gitmektedir.
Günümüzde 0-6 yaş çocuklarına yönelik olarak yayınlanan ancak hiçbir edebi değer taşımayan kitaplar raflardaki yerini almaktadır.
Bu kitaplardan bazıları ilk görüşte kapakları ve içlerindeki renkli resimleri ile olumlu bir izlenim bırakabilmektedir. Fakat görünüşte çekici olan bu eserlerin birçoğu nitelikli eserler olmaktan çok uzaktır. Konu, tema ve anlatım açısından çocukların düşünsel ve dil gelişimine herhangi bir katkı sağlamamaktadır. Ek olarak piyasada ucuza mal edildiği için yabancı dillerden Türkçeye çevrilip basılan kitaplara da rastlanmaktadır. Bu kitaplar basılırken detaylı bir değerlendirmeden geçirilmedikleri için yanlış çevirilerin yapılması söz konusu olabilmektedir. Ayrıca bazı yayınevleri basımda ucuz ve kalitesiz malzeme kullanımına yönelmektedir. Eski kitaplar basılmakta ve piyasaya başarısız birçok resimli kitap sürülmektedir. Bu kitaplar ucuz oldukları için çok satılmaktadır. Bu yüzden çocuklar için özellikle çeviri eserlerin dikkatli bir şekilde gözden geçirilmesi gerekir.
Çocuk kitaplarında dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta ise kitapların iç ve dış yapı özellikleridir. Çocuklara kitap zevkinin kazandırılabilmesi için onlara bu anlamda iyi örnekler sunulması önemlidir. Çocuk kitaplarında bulunması gereken dış yapı özellikleri kitapta kullanılan malzeme, kitap ağırlığı, kitap boyutu, resimleme, kitapta kapak ve ciltleme, kitabın harf özelliği ve kitapta sayfa düzenidir. İç yapı özellikleri ise tema, konu, kahramanlar, dil ve anlatımdır.