Çocukların yaratıcılığını geliştirmek için çok çeşitli yöntem ve teknikler kullanılabilir. Her aile kendine ve çocuğunun gelişimine göre yeni teknikler uygulayabilir.
Yaratıcılığı Destekleyen Teknikler Nelerdir?
Çocuklarda uygulanabilecek yöntem ve teknikler şu şekildedir:
- Beyin Fırtınası
- Zihinsel Resim Yapma
- SCAMPER (Yönlendirilmiş beyin fırtınası)
- Düşünce Matrisi
- Yaratıcılığı Destekleyen Sorular
Beyin Fırtınası Nedir?
En çok bilinen yaratıcı düşünme tekniğidir. Seçenek üretme ile çok yakından ilişkili bir araçtır. Bir grubu harekete geçirmekte kullanılan önemli bir araçtır. Kısa sürede çok sayıdaki fikri elde etme tekniklerinden biridir. 1930’lu yıllarda New York’ta bir reklam şirketinde çalışan Alex Osborn’un bireylerin grupla etkileşim içinde olduklarında, bireysel çalıştıklarından daha fazla fikir ürettiklerinden yola çıkarak geliştirdiği bir tekniktir. Bireysel olarak veya bir grup ile birlikte gerçekleştirilebilen bir uygulamadır. Fikirlerin akla geldikleri anda açığa çıkarılması istenmektedir. Fikirler, ilk aşamada yargılanmaz veya eleştirilmez. Hiçbir fikir, beyin fırtınasının ilk aşamasında ‘saçma’ olarak nitelendirilmezler. Bu sayede, çocuğun tüm fikirlerini çekinmeden, aklına geldiği ilk hali ile direkt olarak sunması sağlanmaya çalışılır. Yargılama olmadığı için fikirler birbirleri ile beslenir ve birbirleri sayesinde evrilirler.
Beyin Fırtınasını Oluşturan Temel Unsurlar Nelerdir?
- Serbest ortam
- Miktar
- Çaprazlama – geliştirme
- Değerlendirmenin sona bırakılması
Serbest Ortam: Beyin fırtınası sürecinde çocuklardan akıllarına geldiği gibi konuşabilmeleri istenir ve beklenir.
Miktar: Önemli olan kalite değil miktardır. Çok sayıda fikrin ortaya çıkması önemlidir. Fikirlerin kalitesi daha sonraki değerlendirme sırasında tartışılmalıdır.
Çaprazlama- geliştirme: Katılımcılar gruptaki diğer kişilerin fikirlerini ele alıp geliştirebilirler.
Değerlendirmenin sona bırakılması: Beyin Fırtınası sırasında ortaya çıkan fikirler söyleyen katılımcı veya diğer katılımcılar tarafından uygulama sırasında tartışılmamalıdır.
Beyin fırtınası tekniği okul öncesi dönemdeki çocukların; yaratıcı düşünme, yeni ürün üretme, problem çözme, soru sorma ve takım çalışması becerilerini geliştirmek için kullanılmaktadır.
Beyin Fırtınası Yapmak İçin Uygulama Önerileri
- Çocuklarla birlikte kutuplarda buzdolabı satmak için nasıl yöntemler ve fikirler geliştirebileceğinizi tartışın.
- Çocuklarla birlikte kirlenen denizlerde balıkların yaşayabilmeleri için nasıl yöntemler ve fikirler geliştirebileceğinizi tartışın.
- Trafik ışıkları olmasaydı ne olurdu tartışın.
- Bir markete gittiler ve market arabası yok, alacakları malzemeleri neye koyabilirler tartışın.
Zihinsel Resim Yapma Nedir?
Bu yöntem, yaşı uygun olan ve okuma yazma bilen kişiler için zihinsel yazma olarak uygulanır. Okul öncesi dönemde zihinsel resim yapma tekniği biçiminde kullanılabilir. Zihinsel resim yapmak çok sayıda fikir üretmeyi gerektiren var olan fikirlerin üzerine yenilerini eklemeyi veya değiştirmeyi içeren bir grup çalışmasıdır. Çocuklar öncelikle bireysel çalışırlar. Daha sonraki aşamada ise yapılan resimleri çocuklar arasında değiştirmek gerekir. Her çocuk kendisine gelen resmi inceleyip var olan fikirlerden yararlanarak yeni bir resim daha yapar. Bu şekilde birbirlerinin fikirlerinden yararlanmaları ve yeni fikirler üretilmesi desteklenmiş olur.
Zihinsel Resim Yapmak İçin Uygulama Önerileri
- Bir eşya olsalardı ne olurlardı resmini yapmalarını isteyin.
- Çöpleri anında dönüştürebilen bir çöp kamyonu resmi yapmalarını isteyin.
- Bir bilim adamı olduklarını düşünmelerini ve icat edecekleri bir makinenin resmini yapmalarını isteyin.
SCAMPER (Yönlendirilmiş Beyin Fırtınası)
İngilizce 7 sözcüğün baş harflerinin birleştirilmesi ile oluşturulmuştur.
S :Subtitude (yer değiştirme)
C :Combine (birleştirme)
A :Adapt (uyarlama)
M :Modify, Minify, Magnify (değiştirme, küçültme, büyütme)
P :Put the other uses (başka amaçlarla kullanma)
E :Eliminate (yok etme, çıkarma, ortadan kaldırma)
R :Reverse (yeniden düzenleme, ters düz etme)
Bir beyin fırtınası tekniğidir. Çocuğun özgün fikirlerinin değerlendirilmesine yardım eder. Orijinal fikir, yaklaşım ve problem çözümlerini geliştirir. Bireyleri seçenekleri görme ve risk alma konusunda cesaretlendirir. Bir nesnenin ele alınarak o nesne üzerinde beyin fırtınası yapılmasını, o nesnenin değiştirilmesini veya geliştirilmesini gerektirir.
Yer Değiştirme (Subtitude): Bu aşamada nesneyi başka bir şeyin yerine koyma çalışması yapılır.
Birleştirme(Combine): Bu aşamada farklı düşünceler ve öğeler bir araya getirilerek birleştirilir.
Uyarlama (Adapt): Bu aşama nesnenin bir amaca ya da duruma uyum sağlaması için üzerinde düzeltmeler yapılması ile gerçekleşir. Var olan nesne veya olaylarla ilişkisiz konu, fikir ve ürünler birleştirilerek yeni düşünceler ortaya çıkarılır.
Değiştirme, Küçültme, Büyütme (Modify, Minify, Magnify): Bu aşamada nesnenin orijinal örneğini alıp biçimini değiştirmek için büyütme, küçültme, hafifletme, yavaşlatma gibi düzenlemeler yapılır.
Başka Amaçla Kullanma (The Other Uses): Bu aşamada çocuktan elindeki nesneyi her zaman kullandığı amacından farklı amaçlar için kullanması istenir.
Yok etme- Çıkarma (Eliminate): Bu aşamada çocuktan bir nesnenin bir özelliğinin tümünü ya da bir bölümünü atması istenir.
Yeniden Düzenleme- Ters düz etme (reverse): Alternatif çözümler sunmak için nesnenin mevcut koşulları üzerinde düzenlemeler yapmaya yönelik soruların sorulduğu bir basamaktır.
Bütün bu aşamaları gerçekleştirmek için çocuğa sorular sorulur. Sorular çocuğun daha önce alışık olmadığı bir biçimde düşünmesini sağlar. Bu sorular farklı düşünme becerilerini kazandırmaya yönelik bir itici güçtür. Çocukların düşüncesini geliştirip onların keşif yapmasını cesaretlendirir. Ayrıca esnek düşünmeyi ve kalıpları kırmayı öğretir. Dolayısıyla yaratıcı düşünmeyi destekler.
SCAMPER Uygulama Önerileri
- Çocuklardan evde gördükleri, istedikleri malzemeleri kullanarak birer ev yapmalarını isteyin.
- Yapılan evler üzerinde SCAMPER tekniğini uygulayın.
- Evde bir şeyi değiştirmesini isteyin.
- Başka bir nesneyi yapılan evle birleştirmelerini isteyin.
- Sonrasında diğer basamakları uygulayın.
Düşünce Matrisi Nedir?
Probleme ilişkin çok sayıda çözümün üretildiği aşamadır. En uygun çözümün seçilmesine yardımcı olan bir tekniktir. Bu araç problemi analiz etmeyi ve düşünme sürecini tetiklemeyi amaçlamasının yanı sıra sonunda çözüme ulaşmayı amaçlar. Düşünce matrisini kullanabilmek için öncesinde mutlaka bir beyin fırtınası süreci yaşanmalıdır. Bunun gerekçesi birden fazla çözüm önerisi olması gerekliliğidir. Bu bağlamda düşünce maddesi beyin fırtınasında üretilen fikirlerden yola çıkarak en çok kabul edilen fikirleri belirlemeye yönelik kullanılır ve grupta en çok kabul gören problem çözümü belirlenir.
Düşünce Matrisi Uygulama Önerileri
- Öncelikle hazırlamış olduğunuz 4 farklı renkte not kağıtlarını çocuklara dağıtın.
- Her bir rengin bir düşünceyi sembolize ettiğini açıklayın.
- Çocukların fikirlerini bu kağıtlara çizmelerini sağlayarak gelen fikirleri gruplayın.
Yaratıcılığı Destekleyen Sorular Nelerdir?
Yaratıcılığı desteklemek için kullanılan yöntemlerden bir diğeri de açık uçlu sorular sormaktır. Açık uçlu soruların amacı çocukları daha fazla düşünmeye sorgulamaya ve yorumlamaya yönlendirmektir. Bu sorular 5 farklı grupta ele alınabilir.
1.Hayal gücü ile daha iyisini yapmak.
Çocukların daha yaratıcı düşünmelerine yardımcı olabilecek sorulardır. Çocuklara bazı şeyleri istedikleri gibi değiştirme şansı verilebilir. Örneğin;
- Neye şeker eklersek tadı daha iyi olur?
- Daha küçük olsa daha güzel olacak bir şey bulalım.
- Ne daha hızlı olursa daha eğlenceli olur?
- Daha büyük olsa daha mutlu olacak olan şey ne?
- Geriye doğru gitse daha heyecan verici olacak şey ne?
2.Diğer duyuları kullanmak.
Çocukların alışmadıkları şekilde duyularını kullanmalarına yönelik etkinlikler yapılabilir. Örneğin: Gözlerini kapatıp nesneleri dokunarak tanımalarını sağlayan veya seslerini dinleyerek tahmin etmelerini sağlayan oyunlar planlanabilir. Bu esnada çocuklara tahminlerinin sebepleri sorulmalıdır.
3.Iraksak düşünme soruları.
Çocuklara soru sorulduğunda birden fazla yanıt vermeleri istenmelidir. Bu şekilde yaratıcı düşünme becerileri desteklenmiş olur. Örneğin; ‘’su’’ konusunda pek çok ıraksak düşünme sorusu sorulabilir.
- Suyu nasıl kullanırsın?
- Neler suyun üstünde yüzer?
- Soğuk su neden soğuktur?
- Sıcak su neden sıcaktır?
- Su farklı renklerde olabilir mi?
- Ne sürekli suyun altında kalabilir? Buna benzer pek çok konuda sorulabilecek sorular eğlenceli olacaktır.
4.Eğer ………olsaydı ne olurdu soruları.
Çocukların düşünmelerini sağlamak ve hayal gücünü geliştirmek amacıyla kullanılır. Örneğin;
- Eğer dünyadaki tüm ağaçlar mavi olsaydı ne olurdu?
- Eğer herkes birbirine benzeseydi ne olurdu?
- Eğer herkes aynı giysileri giyseydi ne olurdu?
- Eğer çikolata tadında bir sebze olsaydı ne olurdu?
- Eğer uçabilseydin ne olurdu?
5.Kaç farklı şekilde? soruları.
Çocukların yaratıcı düşünmesini sağlar. Örneğin;
- Bir kaşık kaç farklı şekilde kullanılabilir?
- Bir düğme kaç farklı şekilde kullanılabilir?
Bu yöntem ve teknikleri uygulayarak çocuğunuzun yaratıcılık becerilerinin gelişmesini sağlayabilirsiniz? Detaylı bilgi almak ve sorularınız için bizimle iletişime geçin.