Tutum, yaşantı ve deneyimler sonucu oluşmaktadır. Kişinin ilgili olduğu nesne ve durumlara karşı davranışları üzerinde yönlendirici etkiye sahiptir. Dinamik bir etkiye sahiptir ve ruhsal ve sinirsel yönden hazır olma durumudur. Ebeveynlerin öncelikle tutum kavramını bilmesi gerekmektedir.
Anne Baba Tutumu Nedir?
Anne babaların çocuklarına karşı olan tutumlarına verilen genel isimdir. Çocuklar yetiştirilirken ebeveynleri tarafından tercih edilen tutumlar çocukların gelişimi üzerinde oldukça etkili olmaktadır. Anne babaların benimsediği tavır ve tutumlar aynı zamanda çocuğun psikolojisini de olumlu veya olumsuz olarak etkilemektedir. Aile, çocukların ilk sosyal ortamıdır. Çocuğun kişilik gelişimini aile büyük ölçüde etkilemektedir. Çocuğun olumlu kişilik gelişimi, iyi bir eğitim alması, çocuğun gelişimi için ailenin sergilediği tutumlar oldukça önemlidir.
Anne Baba Tutumlarının Çocuğa Etkileri Nelerdir?
Çocuğun; kişilik özelliğinin belirlenmesini, sorun çözme becerilerinin gelişimini, çevresiyle etkileşimini anne babanın tutumları sağlamaktadır. Anne babasının tutumlarını ve gelen geri bildirimleri taklit ederek davranış becerileri geliştirmektedir. Ebeveynlerin çocuklarına yönelttikleri tutumun sağlıklı olması, büyük ölçüde onların kendi içlerinde barışık, kararlı, dengeli, huzurlu ve birbirlerine karşı sevgi ve saygılı olmalarına bağlıdır.
Anne Baba Tutumlarını Etkileyen Faktörler Nelerdir?
Anne babanın kişilik özellikleri, yetiştikleri çevre, sosyoekonomik ve kültürel yapıları, çocuk yetiştirme tutumlarını etkileyebilmektedir.
En Çok Bilinen Anne Baba Tutumları Nelerdir?
Anne baba tutumları çocuğun gelişimin şekillenmesini sağlamaktadır. Çocuklar ebeveynlerinin davranışlarını taklit ederler. Bu davranışlara çocuğa karşı olan tutumlar da dahildir. Çocuklar en kolay taklit yöntemiyle öğrenir. Öğrendiklerini de oyunlarına ve hayatına yansıtır.
Kararsız ve Dengesiz Anne Baba Tutumu
Aşırı Koruyucu Anne Baba Tutumu
Mükemmeliyetçi Anne Baba Tutumu
Baskıcı, Otoriter Anne Baba Tutumu
İlgisiz ve Kayıtsız Anne Baba Tutumu
Tutarsız Anne Baba Tutumu
Aşırı Hoşgörülü Anne Baba Tutumu
Ayrım Yapan Anne Baba Tutumu
Demokratik Anne Baba Tutumu
Kararsız ve Dengesiz Anne Baba Tutumu
Bu tutumda çocuklar, anne babası arasındaki çelişkilerden faydalanmaktadır. Çocuk, sürekli ikilemde kalmaktan ve çelişkiler içinde olmaktan gelecekte çekimser tavırlar sergileyebilmektedir. Bu tutum ile yetiştirilen çocuklar sürekli yönlendirilmeye ihtiyaç duyarlar.
Aşırı Koruyucu Anne Baba Tutumu
Bu anne babalar çocuklarına müdahaleci yaklaşmakta ve çocuklarını sürekli kontrol etmektedirler. Çocuk, sürekli anne babası tarafından engellemelerle karşılaşmaktadır. Anne baba, çocuğun kendini tanımasına, geliştirmesine fırsat vermemektedir. Çocuk, anne babaya bağımlı olmakta ve tek başına hareket etmekten korkmaktadır. Bu durum sıklıkla anne çocuk arasındaki ilişkide görülür. Annenin kendisini yalnız hissetmesinden kaynaklanır. Bu çocuklar ileriki yaşamlarında; bağımsız davranmakta, yeteneklerini açığa çıkarmakta, kendisini gerçekleştirmekte sorun yaşayabilmektedirler. Bu tutumu benimseyen anne çocuğun bireyselleşme çabasını engeller. Aileden ayrılmasının ebeveynlerini üzeceğinin söylenilmesi de ayrılıp gitmeyi zorlaştırmaktadır. Çocukta suçluluk yaratmaktadır. Ailenin bu tutumu ergenin bağımsız olabilmesini, kendini gerçekleştirmesini engeller.
Mükemmeliyetçi Anne Baba Tutumu
Bu ebeveynler çocuklarının akademik, sosyal, sanatsal, sportif her alanda kusursuz olmasını isterler. Kendi gerçekleştiremedikleri şeyleri çocuklarının gerçekleştirmesini beklerler. Aile beklentilerini karşılaması için çocuğu yoğun bir eğitim sürecine tabi tutar. Çocuktan beklentiler yaşının ve kapasitesinin üzerindedir. Çocuğun arkadaşlarının seçimi de aileye aittir. Çocuk devamlı anne babanın yarattığı kalıba uymak zorundadır. Aşırı titiz veya tam tersi dağınık olmakla birlikte kendilerine güvenleri yoktur ve başarısızlığa uğradıklarında çabucak hayal kırıklığına uğramaktadırlar. Yanlış yapmaktan korkarlar ve kendi doğal iç güdüleri ve kurallar arasına sıkışıp kalmışlardır. Sürekli bir iç çatışma içindedirler.
Baskıcı, Otoriter Anne Baba Tutumu
Ailede katı bir disiplin anlayışı ve anlayışsız, hoşgörüsüz, baskıcı bir tutum vardır. Ebeveynlerinin kurallarını yerine getirme çabasında olduğu için kendini ifade etmekte zorlanır. Ebeveynlerin belirlediği kurallar ve sınırlar içinde çocukların kendine özgü yapıları yok sayılır. Çocuktan ailenin kuralarına koşulsuz uyulması beklenmektedir. Kontrol ebeveynlerdedir. Korku ve kaygı mevcuttur. Çocuğun en küçük hatası bile cezalandırılır. Bu cezalar genelde çocuğa göre ağır cezalardır. En doğal hakları dahi çocuğa uslu olmasının bir ödülü olarak verilir.
Bu çocuklar, stres ve tedirginlik yaşarlar. Çocuk attığı her adımda yanlış yapma korkusu içinde olduğu için kendisine olan güveni çok azdır. Sessiz, çekimser, başkalarının etkisinde kolayca kalabilen çocuklardır. Sürekli eleştirildikleri için aşağılık duygusu geliştirebilirler. Dıştan denetimlidirler. Kendi başlarına karar vermekte zorlanırlar. Dışarıdan birilerinin onu yönlendirmesini beklerler. Tam tersi isyankar bir yapıda da olabilirler.
İlgisiz ve Kayıtsız Anne Baba Tutumu
Çocuğun davranışları karşısında ilgisiz ve vurdumduymaz davranışlar sergileyen anne babalardır. Bu tip ebeveynler için çocuğun varlığı ile yokluğu belli değildir. Ebeveynlerini rahatsız etmediği sürece çocukla ilgili sorun yoktur. Eğer çocuk anne babayı rahatsız ederse o zaman çocuk ile ilgili gündem oluşur.
Bu ailelerde çocuk fiziksel ve duygusal yalnızlığa itilmektedir. Çocuğun hareketlerinin görmezlikten gelinerek çocuk dışlanmaktadır. Anne, baba, çocuk arasında iletişim kopukluğu mevcuttur. Ailenin çocuğa tepkileri düşük seviyededir. Dikkat çekmek için etrafına zarar verebilirler. İnsanlarla ilişki kuramamaları sonucu sosyal gelişmelerinde gecikme ve saldırganlık görülebilmektedir. Sözlü iletişim yetersizliğinden dolayı dil gelişiminde gecikme, ve konuşma bozuklukları ortaya çıkabilmektedir.Özgüven eksikliği görülmektedir. Hayattan ve kendisinden beklentileri olmamaktadır.
Reddedici Anne Baba Tutumu
Reddedici anne baba tutumu, çocukların özgüven eksikliği yaşamasına sebep olmaktadır. Asla ailesinin beğenisini kazanamayan çocuklar karşılarındaki insanlara güvenmek konusunda sorun yaşamaktadırlar.
Tutarsız Anne Baba Tutumu
Bu ailelerde çocuğun yaptığı bir davranış bazen çok sert bir tepki alabilirken, bazen de çok olumlu karşılanabilmektedir. Tutarsız ebeveynlerin iki çocuğuna karşı farklı tutumu veya anne babanın kendi eğitim tarzlarındaki farklı tutumları çocukları olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Tutumlar, çocuğun davranışlarına rehberlik edecek dengeli değer yargılarının oluşumunu güçleştirmektedir. Konulan sınırların sürdürebilmesi için ebeveynlerin davranışlarında tutarlı olması gerekmektedir.
Bir davranışın bazen ödüllendirilmesi bazen de cezalandırılması çocukta cezanın anlamı ve suçun niteliği hakkında kuşkular uyandırmaktadır. Bu durumda çocuk, ne zaman, nerede, ne yapacağını bilemez. Kendi görüş ve düşüncelerini aktaramaz. Kendini kanıtlamak ve dikkatleri üzerine çekmek için; ürkek, yumuşak huylu, söz dinleyen biri olabilir. Bunun tam tersi kendi benliğini ve bağımsızlığını göstermek için kavgacı, sinirli bir çocuk da olabilir. Zamanla çevrelerindeki insanlara güvenmeyen, her şeyden şüphelenen, kararsız bir kişilik yapısı geliştirebilir.
Aşırı Hoşgörülü Anne Baba Tutumu
Aşırı hoşgörülü anne baba tutumu, çocukların gelişimlerinde farklı etkiler meydana getirebilmektedir. Özellikle bu tutum çocukların yanlış davranışlarının sorumluluklarını alamamasına sebep olmaktadır. Çocukların empati yeteneği kazanamamasının da en büyük nedenlerinden biri ebeveynlerin aşırı hoşgörülü olmasıdır.
Ayrım Yapan Anne Baba Tutumu
Ayrımcılık yapan anne ve babaların yetiştirdiği çocukların farklı olumsuz tavırları olabilmektedir. Ayrımcılık, çocuklardan birinin olumlu birinin olumsuz tavırlar kazanmasına yol açar. Bunun yanı sıra ikisinin de olumsuz davranışlar kazanması da mümkündür.
Demokratik Tutum
En sağlıklı anne baba tutumudur. Saygı, sevgi, huzur, güven ve şeffaf olan ailede çocuk tüm yönleriyle kabul edilmektedir. Ebeveynler, davranışları ile çocuğa uygun birer model, çok iyi rehberdir. Çocuğa yol gösterirler ancak alacağı kararlar konusunda serbest bırakırlar. Ona bir çok alternatif sunulur ama seçim çocuğa aittir. Problemlere anne baba ile birlikte çözüm arayarak zamanla bu becerisini geliştirir.
Seçimlerinin sonuçlarına kendisi katlanır. Ev içindeki kurallar ve sınırlar herkes için ve hep birlikte belirlenmektedir. Bu sınırlar içinde çocuk özgürdür. Çocuğa kuralların mantıklı açıklaması yapılmaktadır. Aile fertlerinin hepsinin eşit söz ve oy hakkı bulunmaktadır. Aileyi ilgilendiren kararlar birlikte alınır. Her konuda çocuğun düşünce ve fikirleri dinlenmekte ve fikirleri mantıksız da olsa saygı gösterilmektedir. Anne ve baba birbirlerine ve çocuklarına karşı olan duygularında net ve açıktırlar.
Anne Babalar Neler Yapabilir?
Çocuğun fiziksel özelliklerinin, kişisel gelişimini olumsuz etkilememesine dikkat edilmelidir. Düzenli ve sağlıklı beslenmesine özen gösterilmelidir. İçe kapanık, öz güvensiz, sessiz ve alıngan çocukların bu yönlerini değiştirmeleri için onlara fırsat sunulmalıdır. Fakat çocuğun adına karar vererek girişimlerde bulunulmamalıdır. Çocukların çalışmalarında ve etkinliklerinde iyi birer gözlemci olmalıdırlar.Çocuklara karşı sabırlı davranılmalıdır. Kendi kararlarını vermelerine ve sorumluluk almalarına fırsat tanınmalıdır. Duygusal gelişimlerine ve duygularını ifade etmelerine fırsat tanınmalıdır. Çocuklar fiziksel özellikleri ile değerlendirilmemelidir.
Çocukların gerçekçi ve başarabilecekleri amaçlar edinmelerine rehberlik edilmeli ve aynı zamanda fırsatlar yaratılmalıdır. Başarısızlık yaşadıklarında onları, başarıyı tadabilecekleri alanlara yönlendirmek gerekir. Ne yapacaklarını söylemek yerine, onlara mümkün olduğu kadar seçenekler sunulmalı, seçimlerine rehberlik etmeye çalışmalıdır. Her çocuğun başarı duygusu yaşamasına fırsat hazırlayalım.Çocukların kendi başlarına yapmak için çabaladıkları işlerde ufak tefek hatalarına karşı hoşgörülü olmalıdırlar. Çocuklar, bu dönemde yaptıkları iyi işlerin sonunda beğenilmek ve takdir edilmek isterler. Onlara cesaret kırıcı değil, destekleyici yaklaşımlarda bulunulmalıdır.