Bağlanma Nedir?
Bağlanma bozukluğunun ne olduğuna değinmeden önce bağlanma nedir sorusunu yanıtlayalım. İki kişi arasında kurulan anlamlı, özel ve de uzun süreli duygusal bağdır. Bireyde temel güven duygusunun oluşmasında, böylelikle de kişilik gelişimi üzerinde önemli rol oynar.
Bağlanma Davranışı Nedir?
Bağlanma davranışı; bebek ile bakım vereni arasında kurulan, güvende olma ve de keşfetme ihtiyacını giderecek ortamı sağlamak amacıyla fiziksel yakınlığı güçlü tutacak duygusal bağlanma sağlayan her tür davranışı kapsamaktadır. Doğumdan itibaren ilk zamanlarda anneden çocuğa doğru tek taraflı olarak kurulmaktadır. Bağlanma davranışı yaşamsal değer taşımaktadır. Anne ve bebeğin etkileşimleri ile zaman içinde çift yönlü hale gelmektedir. Bağlanma karşılıklı olarak gelişmektedir. Annenin çocuğun gönderdiği işaretlere duyarlı olması, ihtiyaçlarını gidermesi çocuğa güven vermektedir. Duygusal ve fiziksel olarak sağlıklı olan anne, çocuğun bağlanma ihtiyacına uygun davranışlar geliştirmektedir. Buna karşılık bebek; gülümseme, emme, agulama gibi sesler çıkarmaktadır. Annenin davranışının bebeğe zevk ve doyum sağladığı durumlarda bebekte anneye davranışları ile zevk ve doyum sağlar. Böylelikle karşılıklı olumlu bildirimler anne-bebek dansı olarak adlandırılan bağlanma davranışının sağlıklı bir şekilde gelişmesine katkı sağlar.
Bağlanma Davranışı Sisteminde Yer Alan 4 Temel Davranış Örüntüsü
- Yakınlığı arama ve koruma,
- Ayrılığı protesto etme,
- Bakım vereni keşfetme etkinlikleri için güvenli bir üs olarak kullanma,
- Destek ve güvenlik için bakım vereni sağlam bir sığınak olarak kullanmaktır.
Bu sistem bakım verenin ortamda bulunmadığı zamanlarda bir yabancıyla kalmakta, açlık, korku ve yorgunluk gibi bazı koşullarda aktifleşirken bazı özel kişilerle etkileşime girme (örneğin anneyi görme veya sesini duyma, fiziksel temas kurma, anne ile konuşma gibi) durumunda da bu aktiflik sonlandırılır.
Bağlanma Bozuklukları
Çocuğun ebeveynleri ile olan olumsuz yaşantıları sonucunda gelişen güvensiz bağlanma stilleri yetişkinlik döneminde yakın ilişkilerinde sorun oluşturmaktadır. Stres yaşantılarının oluştuğu durumlarda da işlevsel olmayan tepkilerin ortaya çıkmasına neden olduğundan psikopatolojiye yatkınlık oluşturmaktadır. Bağlanma ilişkileri incelenirken kaygı ve kaçınma ekseni üzerinde değerlendirmeler yapılmaktadır. Bağlanma bozukluğu; çocuğun ailesi ile yakın ilişkilerinde yaşanan reddedilme ve terk edilmeye karşı aşırı duyarlılıktan kaynaklanan kaygıyı ifade etmektedir. Kaçınma boyutu ise; başkalarına yakın olmaktan veya başkalarının yakın olmasından ve bağımlı olmaktan hissedilen sıkıntıyı içerir. Düşük düzeyde kaygı ve kaçınmaya sahip olan kişilerin güvenli bağlanma geliştirdikleri kabul edilmektedir.
Bağlanma Davranışı Stratejileri
Çocuk bağlanma figürüne ihtiyaç duyduğunda bağlanma figürünün ulaşılabilir olması durumunda üzüntü ve kaygıyı azaltma, bireysel, esnek başa çıkma becerilerini geliştirmeye yardımcı olan güvenlik temelli stratejiler ortaya çıkar. Tam tersi durumda tehlikeli durum karşısında yaşanan sıkıntıya ek olarak bağlanma figürünün ulaşılamaz olması durumunda kişi yakınlık arayışının sürdürülüp sürdürülmemesi gerektiğine karar vermektedir. Bu durumda ikincil bağlanma stratejileri aktif olur. Bu sistemler bağlanma figürüne karşı tepki verir.
Aşırı harekete geçirecek veya hareketsiz hale getirecek stratejiler oluştururlar. Aşırı harekete geçirici stratejilerde kişi ısrarlı bir şekilde yakınıyla desteğe ve sevgiye ulaşmak için çaba göstermektedir. Bu durumda kişi aşırı bağımlılık ve duygu düzenlemede sorunlar yaşar. Hareketsiz hale getirici stratejilerde ise kişi bağlanma figürünün ulaşılmazlığından yola çıkarak yakınlık arayışını bastırmaktadır. Destek istememekte ve sıkıntılarıyla yalnız başına başa çıkma eğilimine girmektedir. Böyle bir durumda kişi kendi kendine yeterlilik ve bağımsızlık için güçlü bir arzu duyar. Olası acılardan kaçınmak için diğerleri ile arasındaki fiziksel, duygusal ve bilişsel mesafeyi yüksek tutmaya çalışır. Her iki stratejileri de savunmaya yöneliktir.
Doğanın özgün modeli güvenli bağlanmadır. Güvenli olmayan bağlanmalar ise doğanın bozulmasıdır ve bozukluklar oluşturur. Doğası gereği kaygılı, kararsız bağlanma, anksiyete ve depresif bozukluklarla ilişkilidir. Bununla birlikte kaçınan bağlanma davranış bozuklukları ve diğer dışa vurulan patolojilerle de ilişkilendirilebilir. Tanımlanamayan bağlanma da bir sosyal bozukluk olarak isimlendirilir. Bireyde normalde bir bütün halinde çalışan işlevlerin bozulmasına neden olan bozukluklarla ilişkilendirilmektedir.
Bağlanma Bozukluğu Türleri
Benlik ve Kişilik Gelişimi Açısından Bağlanma Bozuklukları
Sosyal ve Kişilerarası İlişkiler Açısından Bağlanma Bozuklukları
Bilişsel ve Duygusal Gelişim Açısından Bağlanma Bozuklukları olarak ele almak yerinde olacaktır.