İkinci dil kazanımı, çocuğun anadili ediniminden sonra kazanabileceği farklı bir dili ve bu dili öğrenme sürecini kapsamaktadır. Çocuğun anadili dışında kazandığı her dil, üçüncü, dördüncü veya onuncu dil dahi olsa ikinci dil olarak adlandırılmaktadır. Çoklu dil öğrenimi, doğal ortamlarda, okul öğrenme alanı dışındaki öğrenilen ikinci dili; okul öğrenme alanlarında öğrenilen ikinci dili ve bu iki ortamda da gerçekleşen ikinci dili kapsamaktadır.

İkinci dil kazanımında çocuk tam olarak neyi öğrenir? İkinci dil kazanımında çocuk nasıl öğrenmektedir? İkinci dili öğrenen çocukların bazıları diğer çocuklardan neden daha başarılıdır? İkinci dil kazanımının geniş ve karmaşık yapısı bu sorulara bütünüyle verilmesini engellemektedir. Konuyla ilgili araştırmalar hala devam etmektedir.

İkinci Dil Kazanımında Dil Özellikleri

0-6 yaş çocuklarda dil gelişiminin 4 temel özelliği kısaca şu şekildedir: Çocuklar bir dile ait tüm sesleri öğrenmektedirler. Dilin ses bilgisi(fonoloji) kısmı konuşma becerilerini, telaffuzu, akıcılık ve vurgulamayı içermektedir. Sesbilgisi sesler ve seslerin kombinasyonlarına ilişkin kurallar sistemi olarak adlandırılmaktadır. Her dilin kendine özgü sesleri veya sesbilimleri bulunmaktadır. 2-6 yaş arasındaki çocuklar anlamını bilseler de bilmeseler de bir çok sözcüğü kelime içinde kullanmaktadırlar. Dilin bu kısmı ise anlambilim(semantik) olarak adlandırılmaktadır. Çocuklar 2-6 yaş arası dönemde dört, beş, altı hatta daha fazla sözcükten oluşan cümleler kurmaya başlamaktadırlar. bu bölümle ilgilenen dil alanına sözdizimi(sentaks) denilmektedir. Çocuk bir dili çevrelerindeki insanlar ile iletişime geçmek, akranları ya da yetişkinlere mesaj vermek amacıyla kullanmaktadır. Dilin bu bölümü ise işlevsellik içerdiği için kullanımbilim(pragmatik) olarak tarif edilmektedir.

İkinci Dil Kazanımında Ses Bilgisi

İkinci dil kazanım sürecinde çocuklar farklı dillere ait sesleri algılamakta ve bu dillerdeki her sesi çıkarabilme becerisi edinmektedirler. Çocuklar sesli ve sessiz harfleri telaffuz edebilecek yeterliliğe ulaşırlar. Farklı dillerdeki farklı ses kurallarını doğru bir şekilde kullanmak genellikle çaba isteyen bir beceridir. Çocukların dil kullanım becerileri desteklenirken özellikle öğrenilen dile ait ses ve ses kalıpları duymaları ve tekrar etmeleri sağlanmalıdır. Çocuklar sesleri ve kelimeleri duydukça aynı zamanda seslerin nasıl çıkarıldığı bilgisini de edinmektedirler.

İkinci Dil Kazanımında Anlam Bilgisi

3-6 yaş arası çocukluk döneminde anlam bilgisindeki kazanımlar önemlidir. Çok dilli ortamlarda yetişen çocuklar bir sözcükten daha fazla öğrenmek zorundadırlar. Erken yaşlarda çocuklar iki dil arasında kolay ayrım yapamazlar.

Genellikle çocuklar bütün sözcükler için aynı zihinsel sözcüğü kullanıyormuş gibi yaklaşmaktadırlar. Ödev yapan bir çocuk ”ödev yapıyorum” yerine ”homework yapıyorum” diyebilir. Bu ifade şekilleri çocukların hangi sözcüğün hangi dile ait olduğunun farkında olmadıklarını göstermektedir. Belirli objeleri, insanları veya olayları ifade ederken çocukların belirli bir dili kullanması, onların zihinsel sözlüğe sahip olduklarını, farklı dillere göre ayırt ettiklerini göstermektedir.

İki dilli çocukların anlam bilgisi gelişimini ölçerken onların iki dildeki yeterliklerinin de ölçülmesi gerekmektedir. Kelime sayılarının bir çizelgesi yapılırken iki dilde bildiği kelimeler sayılmalıdır. Resimlerin veya objelerin isimlerini söyledikleri testler ancak çocuklar iki dilde de cevap verebildiğinde geçerli olmaktadır.

İki dile sahip çocuğun gelişiminde en önemli gelişmelerden biri, sözcüklerin farklı dillerden olduklarını keşfetmeye başlamasıdır. 5 yaşına kadar çocuklar bir kelimenin başka bir dildeki kelimeninkinden farklı olduğunu bir şekilde ayırt etmektedirler. Bu erken ayırt etme veya ayrışmayı , ortamda bulunan somut ipuçlarına dayanarak yapmaktadırlar. Bazı sözcüklerin evde bazı sözcüklerin ise okulda kullanıldığını gözlemlerler.

5 yaş üstü çocuklar aynı zamanda bir nesne için farklı sözcüklerden aldıkları tepkileri test etmeye başlarlar. Konuştuğu dillerden birinde bir sözcük söyleyebilir ancak yeterli geri dönüt alamadığında diğer dilde bir kelime söyleyebilirler.

 Sözdizimi Bilgisi

Farklı diller farklı sözdizimine sahiptir. İkinci dil kazanımı sürecinde çocukların anadilleri ve ikinci dil arasındaki farklılıkları anlamaları bazen oldukça güç olmaktadır. Zaman içerisinde çocuklar kelimelerin nasıl sıralanacağı ile ilgili karmaşık kurallar konusunda giderek atan bir beceri göstermektedirler. İki veya daha fazla sözdizimsel yapı ile karşılaştıklarında genellikle ev ortamında konuşulmakta olan dilin sözdizimsel yapısını kullanır. Daha sonra ise bu yapıyı diğer bir dile uygular.

İkinci Dil Kazanımında Kullanım Bilgisi

Kullanım bilgisindeki gelişmeler çocukların dil gelişiminde önemli bir göstergedir. Çocukların etraflarındaki diğer kişilerle etkileşime geçmek için veya kendi davranışlarını düzenlemek için dili kullanmayı öğrenmeleri dilin pragmatik yönünü yansıtmaktadır. Farklı kültürler, dilin sosyal kullanımı için farklı kurallara sahiptir. İkinci dili öğrenim sürecinde deneyimleyen çocuklar, kültürel kuralları ve davranışları öğrenerek farklı koşullardaki konuşmalara uyum sağlama gerekliliğini anlamaya başlamaktadırlar. Dil konusundaki artan becerileri ve diğer kişilerin bakış açılarını anlama yeterliliği sayesinde kullandıkları farklı dillerde daha iyi bir anlatıcı veya dinleyici olurlar.